De dirigenten van de herinnering

Wie Nederland in het buitenland wil promoten, zit om beeldmateriaal niet verlegen. Iedere Duitser kent Frau Antje, iedere Amerikaan weet zeker dat we in Nederland op wooden shoes lopen. Molens, klompen en tulpen vormen voor velen nog steeds de archetypische Nederlandse cultuur, en men krijgt het idee dat dit nationale visitekaartje altijd al heeft bestaan. Maar de werkelijkheid is anders.

In De dirigenten van de herinnering beschrijft Ad de Jong hoe bepaalde lokale cultuuruitingen van het Nederlandse platteland vanaf het begin van de negentiende eeuw konden uitgroeien tot nationale symbolen, die een gevoel van eenheid en nationale identiteit moesten oproepen bij het Nederlandse volk.

In het begin van de twintigste eeuw viel de plattelandse volkscultuur echter steeds meer uit de toon bij het vooruitgangsideaal van de moderne, stedelijke Nederlandse cultuur.
Het besef groeide dat de volkscultuur niet alleen een bezienswaardigheid was, maar ook beschermd diende te worden. Naar Scandinavische voorbeelden werd het idee voor een Nederlands Openluchtmuseum geboren.

De Jong kent in het boek een hoofdrol toe aan twee personen, die in dit beschermingsoffensief van de vroege twintigste eeuw een belangrijke rol speelden: de tegenpolen A.A.G. van Erven Dorens en D.J. van der Ven. De eerste was een van de oprichters van het Nederlands Openluchtmuseum, die conservering van de volkscultuur noodzakelijk achtte; de ander een van de vurigste pleitbezorgers van de levende volkscultuur. In de jaren tussen de twee wereldoorlogen werd de volkscultuur ingezet als propagandamiddel van nationaal-socialistische bewegingen, die een grote aantrekkingskracht uitoefenden op Van der Ven. Door zijn contacten met de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog kwam de door hem zo geliefde volkscultuur in een kwaad daglicht te staan. In een Epiloog zet De Jong zijn ideeën over de plaats van de volkscultuur in de huidige samenleving uiteen.

Het Nederlands Openluchtmuseum houdt zich tegenwoordig niet meer uitsluitend bezig met de ‘dragers’ van de traditionele Nederlandse volkscultuur, maar verbredt zijn horizon naar andere en nieuwe groepen in de samenleving, zoals onder andere blijkt uit de verwerving van een van de laatste barakken waarin in de jaren 1950 Molukkers werden gehuisvest. Voor deze heroriëntatie ontving het Nederlands Openluchtmuseum in 2005 de European Museum of the Year Award.

Uitgeverij SUN

Deze uitgave is verschenen onder het imprint SUN. Uitgeverij SUN maakt sinds 2002 deel uit van Uitgeverij Boom.