De communicerende vaten van Oscar van Leer

Oscar van Leer was de jongste zoon van de schatrijke industrieel Bernard van Leer (de ‘Vatenman’). Na het overlijden van zijn vader zette hij diens werk voort, niet alleen als

leider van het door Bernard opgebouwde verpakkingsconcern, maar ook als bestuursvoorzitter van diens fi lantropische Bernard van Leer Foundation. Hij maakte van de Bernard van Leer Foundation een professioneel en planmatig opererende stichting met een welomschreven doel.

De Foundation steunt en begeleidt overal ter wereld projecten op het gebied van voorschools onderwijs aan kansarme kinderen.

Het ideaal van Oscar van Leer was dat het concern en de stichting ‘communicerende vaten’ zouden vormen. De inzichten en methoden van het bedrijfsleven en die van de sociale sector konden elkaar wederzijds stimuleren. De ‘Van Leer Entiteit’ zou zo de ideale synthese van kapitalisme en socialisme kunnen bereiken.

In de praktijk liep het soms anders. Dat kwam mede door Oscar van Leers grote betrokkenheid bij de jonge staat Israël, waar hij onder meer hielp de ideeën van zijn moeder Polly en zijn broer Wim te verwezenlijken: een prestigieus cultureelwetenschappelijk centrum en een nationaal fi lmarchief. Maar hoe kon dit alles nog in lijn worden gebracht met het doel van voorschools onderwijs? En viel de twee-eenheid van onderneming en filantropische

foundation op de lange duur wel te handhaven?

Gert-Jan Johannes beschrijft de Van Leer Entiteit in de periode 1958-1986, de jaren waarin Oscar van Leer de voornaamste drijvende kracht was. Nu overal in Europa een terugtredende overheid steeds meer taken in de sociale sector laat liggen, rijst de vraag of particuliere filantropie een goed alternatief biedt. Dit maakt het pionierswerk van Oscar van Leer uiterst actueel.

Over de auteur(s):

Dr. Gert-Jan Johannes is verbonden aan het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis en Cultuur (OGC) van de Utrechtse letterenfaculteit. Eerder publiceerde hij Van Haarlem naar Manhattan, over 40 jaar VNU.