Homo submersus

Is het een dagboek of een roman? Een sensationele vondst was Homo submersus zeker: een verslag uit de onderduik, in dagboekvorm geschreven door Jacques Presser, een van Nederlands grootste historici.

Met Ondergang schreef Jacques Presser in de jaren zestig op onnavolgbare wijze over de jodenvervolging in Nederland. Presser zelf had de oorlog als onderduiker overleefd, maar verloor bijna zijn gehele familie, onder wie zijn vrouw. Bijna niemand wist dat hij tijdens de oorlog een boek over de onderduik had geschreven. Homo submersus (‘de ondergedoken man’) is een roman in dagboekvorm, die zo dicht tegen de werkelijkheid aanleunt dat hij als een autobiografie kan worden gelezen. Naast zijn eigen ervaringen heeft Presser in zijn verhaal berichten van andere onderduikers en verzetsmensen verwerkt. Dit alles kan al spectaculair worden genoemd, maar belangrijker nog is dat Homo submersus een meesterwerk is: beklemmend, ontroerend en bij vlagen zelfs geestig.

Met een inleiding en wetenschappelijke verantwoording door Nico Markus. Nico Markus is historicus en was lange tijd leraar aan het Vossius Gymnasium in Amsterdam, de school van Presser zelf.

Over de auteur(s):

Jacques Presser (1899-1970) was schrijver en dichter en hij behoorde tot de grootste historici die ons land gekend heeft. In 1957 schreef hij het boekenweekgeschenk De Nacht der Girondijnen over het drama van de jodenvervolging. Met deze indringende novelle, die over de hele wereld vertaald werd en op lezers vandaag de dag nog altijd diepe indruk maakt, vestigde Presser zijn naam als literator.

In de media

Interview met H.U. Jessurun d'Oliveira op literatuurplein.nl (26 april 2010)

Recensie van Anet Bleich in de Volkskrant (17 april 2010)

Recensie op Recensieweb (28 april 2010)

Recensie van Elsbeth Etty in NRC Handelsblad (19 april 2010)

“Het boeiende van dit boek is dat het niet met de wijsheid van achteraf is geschreven. Terwijl Presser zat ondergedoken, verwerkte hij de dingen die gebeurden direct in zijn verhaal. Presser kiest voor de dagboekvorm. Daardoor krijgt het verhaal iets levensechts. In dit jaar van herdenken kun je over de stapel nieuwe oorlogsboeken nauwelijks heen kijken. Maar ‘Homo submersus’ van Jacques Presser is in die stapel toch wel een heel bijzonder geval.”
- Arie Kok in Maandblad Reveil

“Hoewel de verhalen die Presser in  Homo submersus aan het papier toevertrouwt vaak tragisch en schokkend zijn […]is de algemene toon vrij luchtig. […] Aanbevolen”
-’t Scheldt

“Bijzonder tijdsdocument […] rauwer, verwarrender en minder opgesmukt. […] Goed en kwaad, held en Don Juan, het loopt allemaal onvoorspelbaar door elkaar heen. […] we moeten blij zijn met de publicatie van Pressers ongeromantiseerde momentopnames uit een waanzinnige, waanzinnig interessante tijd.”
- de Volkskrant

“Authentiek document […] Hier klinkt een stem van toen, die toen al, binnen genoemde beperkingen, bezig was met het sublimeren van ervaringen die zich nauwelijks beschrijven laten.”
- HP/de Tijd

“Verfrissend onernstig […] is wat er in homo submersus goed is gelukt: het is een zeer Nederlandse roman over Nederland in de oorlogstijd met heel vel gestuntel en soms een glimp van onverwachte grootheid”
-het Parool

“boeiende sleutelroman”
-Nederlands Dagblad